Gevaarlijke stoffen

Grenswaarden en je neus

De grenswaarde is de maximale concentratie van een stof waaraan een werknemer mag worden blootgesteld, gemeten als gemiddelde over een periode. Hij geldt voor gezonde mensen bij een normale werkdag en normale inspanning.

Vertrouw niet op je neus: veel gevaarlijke gassen hebben geen geur of kleur, de reukgrens kan hoger liggen dan de grenswaarde, geuren worden gemaskeerd, en ruiken is persoonlijk.

Lekken: melden zodra je ze ziet. Alleen opgeleid personeel repareert.

Soorten gevaarlijke stoffen

• Explosief (munitie, buskruit): ontploffen bij schok, wrijving of temperatuur
• Zeer licht of licht ontvlambaar (benzine, aceton): vliegen al bij kamertemperatuur in brand
• Oxiderend, brandbevorderend (waterstofperoxide, zuurstof): maken branden heviger
• Giftig, zeer giftig (koolmonoxide, H2S, methanol, benzeen): ernstig letsel bij inademen, inslikken of via de huid
• Schadelijk (verf, lak): mildere klachten
• Bijtend of corrosief (zuren, basen): tasten huid, ogen en longen aan
• Irriterend (verdunde zuren, veel oplosmiddelen): ontstekingen
• Kankerverwekkend (asbest, benzeen, dieselrook)
• Milieugevaarlijk (bepaalde pesticiden)
• Sensibiliserend (harsen, sommige verven): allergische reactie

Het etiket en de pictogrammen

Op het etiket staan: de naam van het product, de gevarenpictogrammen, de gevaren (H-zinnen), de voorzorgsmaatregelen (P-zinnen) en de gegevens van de leverancier.

Pictogrammen (rode ruit met zwart symbool): exploderende bom = explosief, vlam = ontvlambaar, vlam boven cirkel = oxiderend, doodshoofd = giftig, uitroepteken = schadelijk of irriterend, reageerbuisjes op hand = bijtend, dode boom en vis = milieugevaarlijk, mens met ster = gezondheidsgevaar op lange termijn (zoals kankerverwekkend), gasfles = gas onder druk.

Bij vervoer binnen het bedrijf houd je ook rekening met de gevaren van het transport zelf.

Hoe stoffen je lichaam binnenkomen en wat je ertegen doet

Opname via de mond (eten met vuile handen), via de huid (oplosmiddelen aanraken), via de ademhaling (stof, gas, nevel, damp) of via een open wond.

Hygiëne: eten en drinken in een aparte ruimte, vuile werkkleding uit, handen en gezicht wassen, wonden direct schoonmaken en afdekken, goede PBM's.

Maatregelen in volgorde: de stof niet gebruiken, vervangen door een minder gevaarlijke (verf op waterbasis), aanpassen (tabletten in plaats van poeder), plaatselijk afzuigen bij de bron, mens en bron scheiden (zuurkast, gesloten vat), ventileren, en een persoonlijke gasdetector, alleen na instructie.

Wie met gevaarlijke stoffen werkt krijgt periodiek medisch onderzoek, meestal jaarlijks.

Asbest

Voordat er gewerkt wordt op een plek waar asbest kan zitten, moet een asbestinventarisatie het risico bepalen.

Vermoed je tijdens het werk asbest? Stop het werk onmiddellijk. Waarschuw je leidinggevende en de opdrachtgever of eigenaar. Die schakelt een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf in. Een deskundige neemt een monster dat een erkend laboratorium onderzoekt. Asbest wordt verwijderd volgens de wettelijke voorschriften.

Bekende boosdoeners

• Organische oplosmiddelen (terpentine, in verf en lak): hoofdpijn op korte termijn, hersenschade op lange termijn
• Cyclische verbindingen (benzeen, fenol, tolueen): giftig, benzeen ook kankerverwekkend
• Zware metalen (lood, kwik): zeer giftig
• Koolmonoxide: zeer giftig, verdringt zuurstof in het bloed, explosiegevaar
• Cement: irriterend, oogletsel, nat en langdurig contact geeft chemische brandwonden
• Kwartsstof: stoflongen bij langdurig inademen
• Huishoudmiddelen: ontstopper is bijtend, vaatwasmiddel geeft ernstig oogletsel
• Biologische stoffen (riolen, afval, zorg, dieren): infecties, allergie, vergiftiging. Bescherm huid, ogen en ademhaling, was je handen, laat je inenten.

Vermoed je een gevaarlijke stof? Beoordeel via je LMRA of je moet stoppen, waarschuw collega's en informeer je leidinggevende.

Zuurstof: te weinig of te veel

Normaal: 21%. Minimaal toegestaan: 19%.

Onder 19%: zuurstofgebrek, van sufheid tot bewusteloosheid en de dood. Oorzaken: geen ventilatie, roest, bacteriën of brand die zuurstof verbruiken, of gassen zoals stikstof die de lucht verdringen. Maatregel: mechanisch beluchten en onafhankelijke adembescherming.

Boven 21%: meer brand- en explosiegevaar. Oorzaak: lekkende zuurstofleidingen of -flessen. Maatregel: slangbreukbeveiliging en geen zuurstofflessen in de ruimte.

Gascilinders

Kleur van de schouder: zuurstof wit, stikstof zwart, koolstofdioxide grijs, lucht lichtgroen, acetyleen kastanjebruin. Controleer altijd ook het etiket.

Opslag: goed vastzetten, beschermen tegen weer, zon en warmte, niet op de werkplek laten staan, ruimte goed ventileren, niet bij kelders en putten (veel gassen zijn zwaarder dan lucht), zuurstofflessen gescheiden van brandbare gassen, blusmiddelen en water als koelmiddel in de buurt.