Specifieke werkzaamheden en omstandigheden

Sommige klussen zijn zo risicovol dat je ze alleen mag doen met specifieke deskundigheid, na een aanvullende opleiding of instructie: elektrisch lassen, autogeen lassen, snijden en branden, slopen, graven en werken in een explosiegevaarlijke omgeving.

Bij elke risicovolle klus doe je vooraf vijf dingen:

1. Informatie: instructie van je leidinggevende over gevaren en maatregelen. 2. Controle: staat van het materieel, beveiligingen, keuringen (en bij een steiger de steigerkaart). 3. PBM's: kiezen, controleren en juist gebruiken. 4. LMRA: kan het werk veilig? Zo nodig extra maatregelen. 5. Voorgeschreven maatregelen nemen voor, tijdens en na het werk.

Gevaren: vallen door een wandopening, vallen in een vloeropening, geraakt worden door iets wat door de opening valt.

Maatregelen: vloeropeningen afdekken met draagkrachtig materiaal dat vastzit aan de ondergrond, leuningen of hekwerk plaatsen. Kan dat niet, markeer het gevaar dan en maak het moeilijk om erbij te komen.

In Nederland spreek je van werken op hoogte vanaf een stahoogte van 2,5 meter, of bij valgevaar boven een gevaarlijk punt zoals bewegende delen of water. In België vanaf 2 meter, of lager als een risicoanalyse dat aangeeft.

Gevaren: je kunt vallen, bijvoorbeeld van een dakrand of een verdieping, je kunt door een vloeropening vallen, en je kunt geraakt worden door vallende voorwerpen.

Veilige werkplekken op hoogte: een staande steiger met steigerkaart, een rolsteiger, een hoogwerker, een personenwerkbak, een hangbrug, of een werkvloer met randbeveiliging en dichtgelegde openingen.

Maatregelen:

• Een veilige steiger of werkvloer
• Hekwerk met leuning, tussenleuning en kantplank
• Vangnetten
• Openingen dichtleggen
• PBM's

Collectieve beveiliging gaat altijd voor een harnas.

Schuin dak: loopplanken als de dakbedekking niet sterk genoeg is of als je je op het hellende vlak verplaatst, vangnetten bij grote openingen, een dakrandvoorziening aan de randen.

Plat dak, binnen vier meter van de rand: dakrandbeveiliging of vangnetten. Een veiligheidsharnas alleen als collectieve beveiliging niet mogelijk is.

Goed om te weten: verder dan vier meter van de rand wordt vaak een markering gebruikt die de veilige zone afbakent. En ook een plat dak kan te zwak zijn; controleer eerst of het dak je kan dragen.

• Veiligheidsharnas
• Veiligheidsharnas verplicht

Een ladder is voor het overbruggen van hoogte en voor licht, kortdurend werk, en alleen als er aantoonbaar geen veiligere oplossing is.

Regels:

• Gekeurd, met sticker
• Stahoogte: minder dan 5 meter
• Statijd: minder dan 2 uur
• Kracht: minder dan 50 newton (5 kg)
• Reikwijdte: maximaal een armlengte
• Niet boven windkracht 6

Opstellen:

• Hoek van ongeveer 75 graden
• Onderaan borgen tegen wegzakken en uitglijden
• Bovenaan borgen tegen zijwaarts wegglijden
• Minstens 1 meter uitsteken boven je afstapplek
• Op een stevige ondergrond
• Niet achterstevoren of ondersteboven

Houd de toegang tot de ladder vrij. Een lange ladder altijd bovenaan vastzetten en borgen tegen wegglijden. Metalen ladder minimaal 2 meter van onder spanning staande delen.

Klimmen: met je gezicht naar de ladder, drie contactpunten, schone sporten en schoenen (vuil verbergt gebreken en maakt glad). Staat de ladder voor een deur of doorgang? Blokkeer die dan achter de ladder. Doe hem op slot, of laat iemand hem bewaken. Zo stoot niemand de ladder om.

Goed om te weten: zo check je de hoek. Zet je tenen tegen de onderkant van de ladder en strek je armen recht vooruit. Raken je handen de sport? Dan staat hij goed. En kies voor je ladder geen plek voor een nooduitgang; een vluchtweg moet bruikbaar blijven.

Alleen opgeleide, bevoegde steigerbouwers mogen een steiger bouwen, aanpassen of afbreken.

De steigerkaart zegt: de maximale belasting, of de steiger betreden mag worden, en of hij gekeurd is.

Jij:

• Verandert niets aan de constructie
• Laat geen materiaal of gereedschap op de vloer liggen
• Werkt niet op een ladder of trap op de steiger
• Belast de steiger nooit zwaarder dan is toegestaan. Hoe zwaar dat is, lees je op de steigerkaart (België) of op de tekening met berekening (Nederland)

In België geldt ook: je werkt alleen op een steiger als je daarvoor bent opgeleid of geïnstrueerd, steigers zijn ingedeeld in klassen naar de toelaatbare belasting, en gladde vloerplanken ga je tegen met zand, zout of absorptiemateriaal.

Goed om te weten: bij de overdracht wordt de steiger gekeurd, en op de werkplek ligt ook de instructie voor op- en ombouw.

Zo gaat het fout: de wielen staan los, je klimt buitenom, je staat op de stabilisatoren, er blijven verfpotten op de vloer staan en een collega rijdt de steiger weg terwijl jij er nog op staat.

Zo gaat het goed: opbouw volgens de fabrikant, alle wielen blokkeren voor je klimt, van binnenuit klimmen, nooit via de zijkanten of de stabilisatoren, werkvloer opgeruimd. Materiaal en gereedschap breng je op een veilige manier omhoog, bijvoorbeeld met een emmer aan een touw, niet in je handen.

Verplaatsen alleen zonder mensen of spullen erop. De stabilisatoren blijven zo laag mogelijk bij de grond en kunnen niet verschuiven. De ondergrond is vlak en hard; is dat niet zo, dan leg je bijvoorbeeld rails.

Personenwerkbak aan een kraan: alleen als er geen ander geschikt middel is. De werkbak is gekeurd, met een schriftelijk bewijs. Op de buitenkant staan de toelaatbare werklast, de eigen massa en het aantal personen.

Je mag de werkbak pas gebruiken als alles geregeld is wat de wet eist. In de bak: harnas verplicht en vastgemaakt aan het bevestigingspunt, kraanmachinist en inzittenden zien en horen elkaar, één persoon geeft aanwijzingen.

Goed om te weten: de operationeel leidinggevende meldt het werk uiterlijk twee dagen vooraf bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Dat is VOL-stof, geen B-VCA-examenkennis.

Hangbrug: eerst testen, maximale belasting niet overschrijden, harnas vastgehaakt aan een speciaal bevestigingspunt, omgeving eronder afzetten met lint of hekken. Zitten er mensen in en zit de bediening niet op de hangbrug zelf? Dan mag de bediener niet weggaan. Is er weinig of geen oogcontact, gebruik dan hulpmiddelen om te communiceren. Laat de hangbrug niet gebruiksklaar en onbeheerd achter. Bij een storing verlaat je de hangbrug, en uitstappen mag alleen als hij rust op een vast oppervlak. Let op de namen: een personenwerkbak heet ook wel een manbak, en een hangbrug heet in België een beweegbare hangsteiger.

Een hoogwerker is een verplaatsbaar arbeidsmiddel om personen op hoogte te laten werken: zelfrijdend, op een aanhanger of vrachtwagen, of een schaarlift.

Gevaren: elektrocutie, aanrijding, vallende voorwerpen, beknelling tussen platform en object, omvallen, uit het platform vallen.

Bedienen mag alleen met aantoonbaar getoetste deskundigheid.

Kenmerken: nauw, weinig bewegingsruimte, niet bedoeld om in te verblijven, bijna geen natuurlijke ventilatie, moeilijk toegankelijk, slechte vluchtmogelijkheden. Vaak ook: nat en glad, slecht verlicht, en kabels en leidingen op onverwachte plekken.

Voorbeelden: tanks, riolen, kruipruimtes, kelders, en werktenten bij laswerk, uitgravingen of pijpleidingen.

Metingen doet een deskundige, op meerdere plekken, periodiek of continu. Je verblijf houd je zo kort mogelijk.

Eisen om naar binnen te mogen:

• Zuurstof minimaal 19%
• Explosief gasmengsel onder 10% van de LEL (de LEL is de laagste concentratie waarbij een gasmengsel kan exploderen, gemeten met een explosiemeter)
• Giftige stoffen onder de grenswaarde
• Goede luchtverversing
• Waarschuwingsborden bij de toegang
• Aangesloten leidingen afgeblind of losgekoppeld
• De ruimte is eerst zo schoon en droog mogelijk gemaakt

En verder: een geldige werkvergunning of schriftelijke vrijgave, minimaal 18 jaar, en permanente observatie door een buitenwacht (mangatwacht) met aantoonbaar getoetste deskundigheid.

De buitenwacht houdt toezicht, communiceert met wie binnen is, controleert de ventilatie en alarmeert de hulpdiensten als iemand binnen in gevaar is. In België helpt de veiligheidswacht ook slachtoffers.

Goed om te weten: in de petrochemie is dat vaak het SOG-diploma Buitenwacht. Die naam is geen examenkennis; het gaat om aantoonbaar getoetste deskundigheid.

• Geen toegang voor onbevoegden

• Verstikking door inert gas: gas dat zelf niet reageert, maar wel de zuurstof verdringt, zoals stikstof
• Brand of explosie bij weinig ventilatie, brandbare stoffen, vonken of een zuurstoflek
• Vergiftiging door giftige stoffen
• Meer kans op een elektrische schok, doordat je zweet en het vochtig is

Extra PBM's:

• Onafhankelijke adembescherming (dus geen filtermasker) bij gevaarlijke concentraties of te weinig zuurstof
• Gehoorbescherming
• Een reddingslijn, tenzij die extra gevaar geeft
• Een gaspak bij stoffen die door je huid naar binnen gaan

Ventilatie: natuurlijk, mechanisch of plaatselijke afzuiging. Tegen elektrocutie: apparatuur spanningsvrij, veilige spanning bij geleidende wanden. Beweegbare delen: door een deskundige buiten bedrijf laten stellen en vergrendelen.

Gasflessen blijven buiten de ruimte. Slangen controleer je vooraf op lekken. In pauzes en na het werk gaan branders en slangen naar buiten.

Bij lassen en snijden: brandbaar materiaal weg of afdekken, blusmiddel bij de hand, letten op zuurstoflekken, lasdampen plaatselijk afzuigen, veilige spanning gebruiken.

Bij schilderen: onafhankelijke adembescherming, de hele ruimte ventileren, alle apparatuur aarden tegen statische elektriciteit, en tot een paar dagen na het werk blijven ventileren.

Goed om te weten: sommige verven verbruiken zuurstof bij het uitharden.

Elektrisch lassen, autogeen lassen, snijden en branden en werken in een explosiegevaarlijke omgeving mag je alleen doen na een aanvullende opleiding of instructie.

Elektrisch lassen: elektrocutie, brand en explosie door hitte en wegspringende spetters, UV-straling die je huid en je hoornvlies verbrandt (lasogen), verblinding door fel licht en infrarode straling, warmtestraling, vergiftiging door lasrook, longaandoeningen door het inademen van lasrook, en een verkeerde werkhouding, bijvoorbeeld boven je hoofd lassen.

Autogeen lassen, snijden en branden: een fles met zuurstof onder druk is brandbevorderend en oxiderend, een fles met acetyleen of propaan is brandbaar en explosief. Verder: vlamterugslag, brand of explosie, en slangbreuk. Propaan is zwaarder dan lucht en blijft hangen in putten, uitgravingen en kelders.

Explosiegevaarlijke omgeving: daar kan een explosief mengsel ontstaan. Je herkent hem aan het waarschuwingsbord met Ex. Er gelden speciale maatregelen om ontsteking te voorkomen. Komt voor in de chemische industrie, vuilstortplaatsen, energiecentrales, afvalverwerking, gasbedrijven, houtverwerking, landbouw (biogas), metaalverwerking, levensmiddelen- en veevoerindustrie, farmaceutische industrie, raffinaderijen en recycling.

Goed om te weten: acetyleen is lichter dan lucht en stijgt op, en olie of vet kan vanzelf ontbranden in contact met zuivere zuurstof.

• Explosiegevaarlijke omgeving (Ex)

Slopen en graven mag je alleen doen na een aanvullende opleiding of instructie.

Slopen:

• Verstappen en struikelen
• Uitstekende delen
• Werken op hoogte
• Een wankel sloopfront: het stuk muur of gebouw waar je aan werkt
• Vallend sloopmateriaal en instorting
• Gevaarlijke stoffen die vrijkomen
• Lawaai

Graven: elektrocutie door beschadigde kabels, brand of explosie door beschadigde gas- en olieleidingen, bedolven worden door inkalving van de sleuf, wateroverlast door instromend water, bodemvervuiling door beschadigde leidingen met gevaarlijke stoffen, verstikking door een beschadigde gasleiding, grond die vervuild is met gevaarlijke of biologische stoffen, blootstelling aan gevaarlijke stoffen, en geraakt worden door de graafmachine.

Goed om te weten: bij sloop draag je meestal helm, veiligheidsschoenen, beschermende kleding, gehoor- en adembescherming, en op hoogte valbescherming.

Het zwaarste werk vraagt de meeste voorbereiding, en die ken je nu.

• Openingen afdekken met vast, draagkrachtig materiaal of een hek. Werken op hoogte vanaf 2,5 meter (Nederland); op een plat dak binnen 4 meter van de rand beveiligen.
• Ladder onder 75 graden, 1 meter uitsteken, maximaal 2 uur en 5 meter. Een steiger past alleen een bevoegde steigerbouwer aan.
• Besloten ruimte: 19% zuurstof, onder 10% LEL, vergunning, 18 jaar, buitenwacht, gasflessen buiten. Lassen, slopen en graven alleen na opleiding of instructie.