Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's)

Een PBM is uitrusting of kleding die jou beschermt tegen gevaren op het werk. Je gebruikt PBM's pas als het gevaar niet bij de bron kan worden weggenomen, niet kan worden afgeschermd en niet met collectieve maatregelen is op te lossen.

Let op: een PBM neemt het gevaar niet weg en voorkomt geen ongeval. Het zorgt voor minder letsel als het toch misgaat.

De werkgever of inlener stelt PBM's beschikbaar, geeft instructie en houdt toezicht op het juiste gebruik. Jij controleert ze regelmatig, gebruikt ze goed, slaat ze zorgvuldig op en onderhoudt ze. De fabrikant zorgt dat een PBM de wettelijke bescherming echt biedt, betrouwbaar en getest is en een CE-markering heeft.

Sommige PBM's mag je alleen gebruiken na een extra opleiding of instructie: onafhankelijke adembescherming, valbeveiliging en lasbeschermingsmiddelen.

Gevaren:

• Harde, scherpe deeltjes die rondvliegen
• Gloeiende deeltjes bij slijpen, lassen of branden
• Stof bij hakken of boren
• Spatten van bijtende, irriterende of schadelijke vloeistoffen

• Veiligheidsbril (gehard glas of kunststof, meestal met zijkapjes): tegen rondvliegende harde, scherpe deeltjes
• Ruimzichtbril (sluit aan op het gezicht, met open of stofdichte ventilatieopeningen in de rand): in een stoffige omgeving, bij slijpen, hakken en boren en tegen spatten van gevaarlijke vloeistoffen
• Gelaatsscherm (kunststof of metaalgaas over je hele gezicht): tegen rondvliegend stof, gevaarlijke vloeistoffen en gloeiende deeltjes bij kortsluiting. Ook bij werk met een hogedrukreiniger. Let op: het beschermt niet tegen stoffen, gassen en dampen, en niet tegen stof dat van onderen komt

Kort: harde, scherpe deeltjes horen bij de veiligheidsbril. Stof, hakken, boren, slijpen en spatten horen bij de ruimzichtbril. Je hele gezicht (hogedrukreiniger, gevaarlijke vloeistof, gloeiende deeltjes bij kortsluiting) hoort bij het gelaatsscherm.

• Veiligheidsbril
• Ruimzichtbril
• Gelaatsscherm
• Oogbescherming verplicht
• Gelaatsbescherming verplicht

Gevaren: lawaaidoofheid op lange termijn, andere geluiden worden gemaskeerd en je verstaat elkaar slechter.

Beschikbaar stellen vanaf 80 dB(A), verplicht dragen vanaf 85 dB(A).

• Watten of propjes (geplastificeerd): maximaal circa 10 dB(A) demping
• Pluggen (kunststof staafjes of schuimrolletjes in het oor): 10 tot 15 dB(A)
• Universele oordoppen aan een beugel om je nek: 10 tot 15 dB(A)
• Otoplastieken (op maat gemaakt van een afgietsel van het oor, met filter): circa 25 dB(A)
• Oorkappen (zien eruit als een grote koptelefoon en sluiten je oren af): circa 25 dB(A)

Hoe harder het geluid, hoe meer demping je nodig hebt. De meeste demping geven otoplastieken en oorkappen.

Goed om te weten: trek de demping van het geluidsniveau af. Dan weet je ruwweg hoeveel geluid er nog bij je oor komt. Bij 100 dB(A) houd je met pluggen nog 85 tot 90 dB(A) over, met oorkappen ongeveer 75 dB(A). Draagcomfort is persoonlijk: je mag meedenken over welk middel je krijgt.

• Oordoppen aan een beugel
• Otoplastiek
• Oorkappen
• Gehoorbescherming verplicht

Gevaren: te weinig zuurstof, te veel damp, gas of stof in de lucht, of hinder door damp, gas of stof.

Filtermaskers reinigen de lucht die je inademt. Ze werken NIET bij te weinig zuurstof. Filters zijn beperkt bruikbaar: dat hangt af van het soort filter, de concentratie in de lucht en hoeveel lucht je inademt. Je gebruikt een filtermasker als de concentratie hoger is dan de grenswaarde (de wettelijke bovengrens van een stof in de lucht).

Controleer twee dingen. Past de toegepaste protectiefactor (TPF) bij de concentratie? De TPF zegt hoeveel keer schoner de lucht in je masker is. En is het filter geschikt voor dit gas, deze damp of dit stof? Rekenregel: is de concentratie 20 keer de grenswaarde, dan heb je minimaal een protectiefactor van 20 nodig.

Stoffilters: P1 tegen hinderlijk stof, P2 tegen schadelijk stof, P3 tegen giftig stof. Stoffilters houden geen gassen of dampen tegen en raken bij lang gebruik verstopt. Elk gas- of dampfilter hoort bij één soort gas of damp. En bij een maximale hoeveelheid die het opneemt. Ze raken verzadigd en slaan dan door.

Wegwerpstofmaskers ('snuitjes') en maskers met een inlegfilter gebruik je alleen tegen stof, nooit bij gas of damp. Half- of volgelaatsmaskers met schroeffilter kunnen tegen stof én gas of damp. Een volgelaatsmasker bedekt je hele gezicht.

Onafhankelijke adembescherming haalt geen lucht uit de ruimte: schone lucht uit flessen, een ademluchtleiding, een ademluchtunit of een verse-luchtkap met aanzuiging van buiten. Normaal zit er 21% zuurstof in de lucht. Onder 19% spreek je van zuurstofgebrek. Je gebruikt onafhankelijke adembescherming:

• Bij minder dan 19% zuurstof
• Bij een grote of onbekende concentratie gevaarlijke stof
• In een besloten ruimte boven de grenswaarde

Alleen na extra opleiding.

• Wegwerpstofmasker
• Adembescherming verplicht

Hoofd. Gevaren: vallende voorwerpen en stoten. Helm: het binnenwerk vangt de schok op en verdeelt die over je hoofd. Het buitenwerk houdt het voorwerp of de stoot tegen. Stel het binnenwerk goed af. Vervang de helm na een bepaalde periode én na een val, stoot of vallend voorwerp. Metalen helmen zijn in de industrie verboden omdat ze stroom geleiden.

Handen en armen. Gevaren: scherpe voorwerpen, hitte, koude, straling en gevaarlijke stoffen. Vormen: handschoenen in verschillende materialen, ook met een verlengde pols- of armbescherming.

Gebruik: snijbestendige handschoenen bij snijden, isolerende handschoenen bij hitte of koude, kunststof of rubberen handschoenen bij gevaarlijke stoffen. Nooit leren of stoffen handschoenen bij gevaarlijke stoffen.

Bij draaiende delen: alleen nauwsluitende handschoenen, anders word je gegrepen. Ruime of loszittende handschoenen zijn daar altijd fout.

Goed om te weten: sommige bedrijven verbieden handschoenen bij draaiende delen helemaal. Dat is een bedrijfsregel; het examenantwoord blijft: alleen nauwsluitende handschoenen.

• Veiligheidshelm
• Veiligheidshelm verplicht
• Veiligheidshandschoenen verplicht

Gevaren: vallende voorwerpen, trappen in scherpe voorwerpen, gevaarlijke stoffen, uitglijden en opbouw van statische elektriciteit.

Veiligheidsschoenen en veiligheidslaarzen hebben een versterkte neus tegen vallende zware voorwerpen, een versterkte zool tegen scherpe voorwerpen en een antislipzool.

In de bouw zijn veiligheidsschoenen met versterkte neus en zool verplicht. Veiligheidslaarzen zijn verplicht als er water of gevaarlijke stoffen kunnen zijn. Antistatische schoenen zijn verplicht in explosiegevaarlijk gebied.

Onderhoud: vet ze regelmatig in. Droog natte schoenen niet bij de verwarming. Vervang ze als ze versleten zijn of als er gevaarlijke stoffen op zijn gekomen.

• Veiligheidsschoenen
• Veiligheidsschoenen verplicht

Gevaren: vuil, gevaarlijke stoffen, warmte, koude, regen en slechte zichtbaarheid. Vormen: overall, beschermende kleding, wegwerpkleding, doorwerkkleding, isolerend ondergoed, regenkleding en signaalkleding.

Gebruik: overall tegen vuil en bij lassen en slijpen.

• Gevaarlijke stoffen, hitte, koude of straling: beschermende kleding
• Gezien willen worden: signaalkleding
• Lage temperaturen: doorwerkkleding en isolerend ondergoed
• Explosiegevaar: antistatische kleding

Regels:

• Blaas je kleding nooit schoon met perslucht
• Vervuilde kleding: meteen wassen of wisselen
• Draag je kleding gesloten bij bewegende en draaiende delen
• Kapotte kleding meteen laten maken of vervangen
• Wegwerpkleding gooi je na één keer weg

Goed om te weten: bij lassen en slijpen kies je in de praktijk een overall van brandvertragend materiaal, zonder wijde mouwen of loshangende delen.

• Beschermende kleding verplicht

Stap 1: welk gevaar? Stap 2: welk lichaamsdeel? Stap 3: welk middel?

• Scherpe deeltjes: ogen, veiligheidsbril. Stof of spatten: ogen, ruimzichtbril. Hele gezicht: gelaatsscherm
• Lawaai: gehoor, pluggen, otoplastieken of oorkappen. Hoe harder het geluid, hoe meer demping
• Stof: ademhaling, stoffilter P1, P2 of P3. Gas of damp: gas- of dampfilter. Te weinig zuurstof of een grote, onbekende concentratie: onafhankelijke adembescherming
• Vallende voorwerpen: hoofd, helm. Snijden, hitte, chemie: handen, de passende handschoen
• Vallende of scherpe voorwerpen: voeten, veiligheidsschoenen. Water of chemie: laarzen. Explosiegevaar: antistatisch
• Vuil, lassen of slijpen: lichaam, overall. Kou: doorwerkkleding en isolerend ondergoed. Zichtbaar zijn: signaalkleding

Heb je een PBM gekozen? Controleer het voor gebruik en gebruik het zoals het bedoeld is. Gehoorbescherming heet op het examen soms een gehoorbeschermingsmiddel.

Gevaar, lichaamsdeel, middel: zo kies je altijd goed.

• Een PBM is de laatste stap en beperkt letsel, het voorkomt geen ongeval. Je werkgever geeft, jij controleert, gebruikt en onderhoudt.
• 80 dB(A) aanbieden, 85 dB(A) dragen. Te weinig zuurstof? Nooit een filter, altijd onafhankelijke adembescherming.
• Helm na een klap vervangen, chemie met rubber, explosiegevaar met antistatisch, nooit ruime handschoenen bij draaiende delen.