📋 Hoofdstuk A · Voorbereiden, bespreken en inspecteren · 2 van de 40 examenvragen

Preventie

Gevaren herkennen, de juiste volgorde van maatregelen kiezen, en de LMRA: even nadenken voordat je begint.

Goed om te weten: gevaar of risico?

Dit is achtergrond, geen examenstof. Het helpt je wel om gevaren op het werk te herkennen.

Een gevaar is iets wat schade kán veroorzaken: een stof, een machine, een situatie. Bijvoorbeeld een open vloeropening.

Een risico is hoe groot de kans is dat het misgaat, én hoe erg het dan is. Kans keer ernst.

Bij die open vloeropening is het risico groot als er veel mensen langslopen in het donker. Het risico is klein als de opening is afgezet met een hek. Het gevaar (de opening) blijft, het risico wordt kleiner.

Dat iets nog nooit is misgegaan, zegt niets over het risico.

💡 Gevaar: wat schade kan veroorzaken. Risico: kans keer ernst.

Onveilige handelingen en situaties

Een ongeval of incident heeft twee directe oorzaken: een onveilige handeling of een onveilige situatie.

Onveilige handeling: iets wat iemand doet (of juist niet doet) en wat tot een ongeval kan leiden. Bijvoorbeeld:

Werken zonder veiligheidsafspraken of werkvergunning
Je PBM's niet gebruiken
Beveiligingen uitschakelen
Gereedschap verkeerd gebruiken
Kapot gereedschap gebruiken
Lasten verkeerd verplaatsen

Onveilige situatie: je werkt terwijl de omstandigheden niet veilig zijn. Ook daardoor kan een ongeval gebeuren. Bijvoorbeeld geen of te weinig verlichting, geen of geblokkeerde vluchtwegen, rommel op de vloer, of een machine zonder goede beveiliging.

Preventie betekent: onveilige handelingen en onveilige situaties voorkomen.

💡 Handeling: iets doen of nalaten. Situatie: de omstandigheden kloppen niet.

Waar komt gevaar vandaan?

Bekende gevaren: snijgevaar, valgevaar, vallen van hoogte, brand, ontploffing, giftige stoffen, lawaai, straling, bewegende onderdelen (beknelling, geraakt worden), vallende voorwerpen en lasten, voertuigen en verkeer.

Gevaar komt uit zes hoeken:

Het soort werk
De werkplek en de omgeving
Het gereedschap en de machines
De producten en materialen waarmee je werkt
Je eigen gedrag
Te weinig kennis of ervaring

💡 Gevaar zit in het werk, de plek, de middelen, het materiaal, je eigen gedrag en gebrek aan kennis of ervaring.

Werk met extra gevaar: wat kan er gebeuren?

Sommig werk brengt extra gevaar en risico's mee. Koppel het werk aan wat er mis kan gaan:

Werken op hoogte: vallen
Graafwerk: een kabel of gasleiding raken, met een elektrische schok, brand of explosie als gevolg
Werken met elektriciteit: een elektrische schok
Gevaarlijke stoffen en hoge druk: vergiftiging, brandwonden, wegspuitende vloeistof
Gevaarlijke machines en gereedschap: snijden, beknelling
Lawaai, hitte, kou en straling: gehoorschade, oververhitting, onderkoeling, stralingsschade

💡 Weet bij elk gevaarlijk werk wat er mis kan gaan. Dan herken je de risico's eerder.

De preventiehiërarchie (arbeidshygiënische strategie)

De werkgever móet maatregelen in deze volgorde nemen:

1. Bronaanpak: de oorzaak wegnemen, het gevaar voorkomen of een veiligere werkmethode kiezen 2. Collectieve maatregelen, dus voor iedereen tegelijk: afschermen en beveiligen, goede werkmethodes en goed gereedschap gebruiken, en de blootstelling beperken (korter, minder vaak, minder sterk, minder mensen) 3. Individuele maatregelen, dus per persoon: taakroulatie (om de beurt ander werk doen), zwaar werk verdelen, instructie en controle 4. Persoonlijke beschermingsmiddelen: pas als de eerste drie te weinig effect hebben

PBM's zijn dus de laatste stap, niet de eerste.

💡 Volgorde: bron, collectief, individueel, PBM.

Wat doe je bij een onveilige situatie?

Zie je een onveilige situatie? Dit hoort bij de aanpak:

De oorzaak wegnemen
Afschermen en beveiligen, als de oorzaak niet meteen weg kan
Waarschuwen
Anderen inschakelen
In de goede volgorde werken: eerst de bron, dan de rest

Meld een onveilige situatie altijd bij je leidinggevende, ook als je het zelf hebt opgelost.

Zie je een onveilige handeling? Dan laat je de handeling stoppen en meld je het aan je leidinggevende.

💡 Onveilige situatie: oorzaak weg, afschermen, waarschuwen, anderen inschakelen. Onveilige handeling: laten stoppen en melden.

De LMRA: Laatste Minuut Risico Analyse

De LMRA doe je zélf, op de werkplek, vlak voordat je begint. Ook bij routinewerk, bij een nieuwe taak en als de omstandigheden veranderen. Het is even goed nadenken, soms met een vragenlijst erbij.

Je stelt jezelf vragen als:

Wat ga ik doen en wat kan er fout gaan?
Wat zijn de risico's van de materialen en het gereedschap?
Wat doe ik als het fout gaat, en wat is de vluchtroute?
Heb ik de juiste PBM's en gereedschap, en zijn ze in goede staat?
Zijn de omgeving en andere mensen veilig?

💡 LMRA doe je altijd zelf, vlak voor de start, ook bij routinewerk.

TRA en LMRA: wie doet wat?

Mensen halen de TRA (taakrisicoanalyse) en de LMRA vaak door elkaar. Zo houd je ze uit elkaar:

Wie? TRA: het bedrijf, vaak de leidinggevende. LMRA: jijzelf.

Wanneer? TRA: vooraf, voor een risicovolle taak of een taak in een risicovolle omgeving. LMRA: op de werkplek, vlak voor de start, elke keer opnieuw.

Wat komt eruit? TRA: afspraken over maatregelen om de risico's te beheersen. LMRA: jouw beslissing om wel of niet te beginnen, en andere vervolgacties.

Een TRA vervangt de LMRA nooit. Ook met een TRA op papier doe je vlak voor de start je eigen check.

De basis van alles is de RI&E (risico-inventarisatie en -evaluatie). Daarin brengt de werkgever alle risico's van het bedrijf in kaart, in vijf stappen: gevaren identificeren, risico's inventariseren, risico's evalueren, maatregelen bepalen en de overblijvende risico's evalueren. Uit de RI&E en de TRA haalt het bedrijf twee dingen: welke taken risicovol zijn, en wat er in de werkinstructies komt.

💡 TRA: het bedrijf, vooraf, op papier. LMRA: jij, op de werkplek, vlak voor de start.

Na de LMRA: wat kun je doen?

Wat je daarna kunt doen:

Beginnen, of juist niet
Stoppen
Overleggen
De werkmethode aanpassen
Melden wat je ziet
Waakzaam blijven

Het doel: eerst denken, dan doen. Je weet welke risico's er zijn en wat je eraan gaat doen.

Dit weet je nu

Tijd om te oefenen. Ga je mee naar de vragen?

Een ongeval heeft twee directe oorzaken: een onveilige handeling (iets wat iemand doet) of een onveilige situatie (de voorwaarden voor veilig werken kloppen niet).
Maatregelen in vaste volgorde: eerst de bron, dan collectief, dan individueel, en pas als laatste PBM's.
De LMRA doe je zelf, op de werkplek, vlak voor de start. Twijfel je? Niet beginnen, overleggen en melden.

Claartje leest voor

Test jezelf

99 oefenvragen over preventie in de app. Of doe nu het gratis proefexamen met vragen uit alle hoofdstukken, voorgelezen door Claartje.

Gratis proefexamen

Oefenvragen: preventie

Klik op een vraag voor het antwoord, de uitleg en waarom de andere antwoorden niet kloppen.

Een collega haalt de beschermkap van de slijptol af om sneller te kunnen werken. Wat is dit?

Een onveilige situatie
Een onveilige handeling
Een noodsituatie
Een bijna-ongeval

Antwoord: B

Een beveiliging weghalen is iets wat iemand dóet: een onveilige handeling. Een onveilige situatie gaat over de omstandigheden, zoals slechte verlichting of een machine die zonder beveiliging in de werkplaats staat.