Brand en explosie

Voor brand of een explosie zijn drie dingen nodig: een brandbare stof, zuurstof en ontstekingsenergie (iets wat het aansteekt, zoals een vonk). Ontbreekt er één, dan brandt het niet. Let op: een explosieve stof (het GHS-pictogram met de ontploffende bom) is de uitzondering. Die heeft zijn zuurstof al in zich en kan dus ook zonder zuurstof uit de lucht ontploffen.

Rook en verbrandingsgassen:

• nemen je zicht weg
• kunnen giftig of schadelijk zijn
• zijn lichter dan lucht, dus ze stijgen op

Hitte:

• warmt spullen in de buurt op tot hun zelfontbrandingstemperatuur, zodat ze vanzelf gaan branden
• stralingswarmte warmt gasflessen en tanks zo op dat ze kunnen scheuren en ontploffen
• maakt het moeilijk om dicht bij de brand te komen

Goed om te weten: de drie dingen samen heten de branddriehoek. Ontstekingsbronnen op het werk zijn bijvoorbeeld open vuur, las- en slijpvonken, hete oppervlakken, elektrische apparatuur, statische elektriciteit en bliksem. Een explosie is een verbranding die zo snel gaat dat er een drukgolf ontstaat. Ook fijn stof in de lucht (meel, houtstof, metaalpoeder) kan exploderen: dat heet een stofexplosie.

Twee woorden die het examen gebruikt. Het vlampunt is de laagste temperatuur waarbij een vloeistof genoeg damp afgeeft om te kunnen ontbranden. Hoe lager het vlampunt, hoe eerder een stof vlam vat. En het explosiegebied is de mengverhouding van gas of damp met lucht waarbij een explosie kan ontstaan: tussen de onderste en de bovenste explosiegrens.

Een explosiemeter draag je bij je in een omgeving met explosiegevaar. De LEL is de onderste explosiegrens: daaronder zit er te weinig gas of damp in de lucht om te kunnen exploderen. De meter waarschuwt zodra je boven 10% van de LEL komt. Dat is ruim voordat het mengsel echt kan exploderen.

Je gebruikt zo'n meter alleen als je er de deskundigheid voor hebt, na instructie, en met specifieke veiligheidsafspraken of een werkvergunning.

Dit komt terug bij besloten ruimtes: je mag daar alleen naar binnen als een explosief gasmengsel onder 10% van de LEL zit.

Goed om te weten: onder de LEL zit er te weinig gas of damp in de lucht om te exploderen. Boven de bovenste explosiegrens (UEL) zit er te veel gas en te weinig zuurstof. Daartussen is er explosiegevaar.

Voor brand zijn een brandbare stof, zuurstof en ontstekingsenergie nodig. Blussen is er één van weghalen.

De belangrijkste blusprincipes:

• de brandstof uitschakelen of verwijderen
• de ontstekingsenergie verminderen en warmte wegnemen door te koelen
• zuurstof verdringen en afsluiten
• de ontstekingsbron wegnemen

• Klasse A: vaste stoffen (droge vuurhaarden) zoals hout, papier, katoen, plastic, textiel
• Klasse B: vloeistoffen (vette vuurhaarden), zoals benzine, olie, verf en oplosmiddelen. Ook stoffen die vloeibaar worden als ze branden: vet, kaarsvet (paraffine) en rubber
• Klasse C: gassen zoals methaan, propaan, butaan, acetyleen
• Klasse D: metalen zoals magnesium, aluminium, natrium, kalium
• Niet geclassificeerd: branden in of aan elektrische apparatuur

Let op de valkuil: rubber en kaarsvet lijken vast, maar ze smelten en branden als een vloeistof. Brandende autobanden zijn dus klasse B.

• A (vast): water, ABC-poeder of schuim. Een blusdeken bij brandende producten, personen en brand op een vlakke grond
• B (vloeistof): ABC- of BC-poeder, schuim of zand. Nooit water
• C (gas): eerst de gastoevoer afsluiten, dan ABC- of BC-poeder
• D (metaal): alleen speciaal metaalbluspoeder
• Elektrisch (niet geclassificeerd): koolstofdioxide (CO2) of aangepast schuim

Waarom nooit water op een vloeistofbrand? De brandende vloeistof spat uiteen met een steekvlam. Daarna drijft ze op het water en verspreidt de brand zich.

Past er meer dan één middel? Kies dan het middel dat het best bij de situatie past.

• Brandblusapparaat
• Brandslang
• Verboden met water te blussen

• Water: geeft waterschade, geleidt stroom, kan bevriezen. Veel chemische stoffen reageren er heftig op. En vervuild bluswater beschadigt het milieu. Op een brandende vloeistof spat de vloeistof uiteen met een steekvlam en drijft ze op het water, zodat de brand zich verspreidt
• Schuim: beperkte schade, gevoelig voor bevriezing, kan elektriciteit geleiden; bij elektrische installaties alleen aangepast schuim volgens de voorschriften op de blusser
• Zand: koekt snel aan elkaar en wordt hard
• Poeder: koelt weinig, beperkt het zicht in kleine ruimten, geeft schade en vervuilt
• CO2: kans op vrieswonden door de lage temperatuur, en kan verstikkend werken doordat het zuurstof verdringt
• Blusdeken: je moet dicht bij het vuur komen. Gebruik je hem verkeerd, of dek je niet alles af, dan is de kans op letsel en schade groter

• Verboden met water te blussen

Bij het ontdekken van brand: 1. Zorg voor je eigen veiligheid 2. Meld de brand: bel 112 of het noodnummer van het bedrijf (bedrijfsbrandweer) 3. Waarschuw mensen in de omgeving 4. Sluit deuren en ramen 5. Breng mensen in veiligheid 6. Blus de brand als je dat kunt

Bij blussen: zorg voor je eigen veiligheid, kies het juiste blusmiddel en doof het vuur. Blijf daarna opletten: een vuur dat gedoofd lijkt, kan weer oplaaien.

Wordt de brand te groot? Stop, doe de deur achter je dicht en ga naar de verzamelplaats. Gebruik nooit de lift: die kan stilvallen of opengaan op de verdieping waar het brandt. Neem de trap en volg de vluchtroute.

Brandwonden: zo snel mogelijk koelen met lauw stromend water, 10 tot 20 minuten.

• Telefoon voor brandmelding
• Brandblusapparaat
• Nooduitgang / vluchtweg
• Verzamelplaats

Zo houd je het hoofd koel als het heet wordt.

• Brandklassen: A vast, B vloeistof, C gas, D metaal; elektrisch is niet geclassificeerd
• Vloeistof nooit met water, elektrisch met CO2, gas eerst de toevoer dicht
• Brand ontdekt: eerst jezelf, dan melden en waarschuwen; te groot? Stop en naar de verzamelplaats