Claartje

Home › Kennisbank › Machines, gereedschap, hijsen en heftrucks

🛠️ Hoofdstuk B · Uitvoeren van werkzaamheden · 19 examenvragen

Machines, gereedschap, hijsen en heftrucks

Veilig werken met vaste machines en aangedreven handgereedschap, in de buurt van hijswerk, en met vorkheftrucks en palletwagens.

Algemene eisen aan machines en gereedschap

  • Periodiek gekeurd, met een sticker of kleurcode die de geldigheid aangeeft
  • Gebruiks- en onderhoudsvoorschrift in de taal van het land
  • Machines van na 1995 hebben een CE-markering
  • Bewegende delen zijn afgeschermd
  • In goede staat en geschikt voor het werk

Eisen aan de bediener: voldoende opleiding en ervaring, 18 jaar of ouder voor gevaarlijke machines, geen losse kleding, sieraden of loshangend haar, alleen nauwsluitende handschoenen bij draaiende delen, beveiligingen nooit overbruggen, een draaiende machine niet onbeheerd achterlaten, en de noodstop kennen.

💡 Gevaarlijke machines: minimaal 18 jaar, opgeleid, geen losse kleding.

Noodstop, dodemansknop en nulspanning

Vaste machines hebben een noodstop: goed bereikbaar, duidelijk zichtbaar, en na gebruik start de machine alleen weer via de normale opstartprocedure.

Een nulspanningsschakelaar voorkomt dat een machine vanzelf start als de stroom na een storing terugkomt.

Aangedreven handgereedschap heeft een dodemansknop die niet vergrendelbaar is: laat je los, dan stopt het gereedschap.

Elektrisch handgereedschap is dubbel geïsoleerd en niet geaard. Let op: dubbele isolatie beschermt niet tegen vocht.

Pneumatisch gereedschap: regelmatig pauzeren bij trillend werk, luchttoevoer na gebruik afsluiten.

💡 Dodemansknop: loslaten = stoppen. Mag nooit vergrendeld worden.

Voordat je een machine gebruikt

1. Informatie: lees de handleiding en volg de instructie van je leidinggevende over gevaren en maatregelen 2. Controle: staat van het arbeidsmiddel, beveiligingen en, als dat geldt, de keuring 3. PBM's: kiezen, controleren en juist gebruiken 4. LMRA: kan het werk veilig? Zo nodig extra maatregelen 5. Voorgeschreven maatregelen nemen voor, tijdens en na het werk

Machines rondom: vloer opgeruimd, schoon, droog en stroef, genoeg bewegingsruimte, stofafzuiging waar nodig, uitschakelen bij onderhoud, nooit draaien met een geopende aandrijving.

In de buurt van hijswerk

Gevaren: de kraan valt om, de last valt, iemand wordt geraakt door de last of de draaiende kraan, slecht weer.

Als je in de buurt werkt: helm dragen, weten waar je wel en niet mag werken, buiten het hijsgebied blijven en toestemming vragen om het te passeren, bewust zijn van de gevaren.

Hijswerktuigen zijn gekeurd met een geldig keuringsbewijs. De maximale belasting staat op het hijstoebehoren of op een plaatje of ring.

Een kraan bedienen of lasten aanslaan mag alleen met getoetste deskundigheid.

💡 Nooit onder een hangende last. Aanslaan en bedienen alleen met een opleiding.

Vorkheftruck en palletwagen

Heftruck, gevaren: last valt, lading of voertuig kantelt, aanrijden, schade, dieselrook in een gesloten ruimte.

Maatregelen: contragewicht nooit verzwaren, last stabiel over beide vorken, goed zicht, niet hijsen zonder speciaal hulpmiddel, niet meerijden zonder zitplaats, rekening houden met mensen in de buurt. Personen heffen alleen met een goedgekeurde werkbak-combinatie. De chauffeur heeft getoetste deskundigheid en gebruikt gordel, beugel of cabine.

Palletwagen (hefhoogte 20 cm): gevaren zijn rugklachten, pijnlijke schouders, beknelde vingers of voeten, vallende lading, aanrijden. Maatregelen: stabiel laden, rijden over egale grond, genoeg ruimte, trekken in plaats van duwen, goede houding.

💡 Palletwagen trek je, je duwt hem niet.

Oefen dit onderwerp met Claartje

14 oefenvragen over machines, gereedschap, hijsen en heftrucks, met uitleg bij elk antwoord en herhaling van wat je fout had.

Gratis proefexamen

Oefenvragen over machines, gereedschap, hijsen en heftrucks

Klik op een vraag om het antwoord en de uitleg te zien.

Hoe zie je of een machine op tijd gekeurd is?
  1. Aan de CE-markering
  2. Aan een keuringssticker of kleurcode met de geldigheidsduur
  3. Aan de kleur van de behuizing
  4. Dat kun je niet zien

Antwoord: B

De geldigheid van de keuring staat op een sticker of kleurcodering op de machine.

Wat is een eis aan de bediener van een gevaarlijke machine?
  1. Minimaal 16 jaar
  2. Minimaal 18 jaar en voldoende opgeleid
  3. Alleen een VCA-diploma
  4. Minimaal 5 jaar werkervaring

Antwoord: B

Voor het bedienen van gevaarlijke machines: 18 jaar of ouder, met voldoende opleiding en ervaring.

Wat is de functie van een dodemansknop op aangedreven handgereedschap?
  1. Het gereedschap blijft draaien als je de knop vergrendelt
  2. Het gereedschap stopt zodra je de knop loslaat
  3. Het gereedschap schakelt uit bij oververhitting
  4. Het gereedschap start automatisch na een stroomstoring

Antwoord: B

De dodemansknop is niet vergrendelbaar: laat je los, dan stopt de machine.

Waarvoor zorgt een nulspanningsschakelaar?
  1. Dat de machine sneller stopt bij een noodstop
  2. Dat de machine niet vanzelf start als de stroom na een storing terugkomt
  3. Dat de machine minder stroom verbruikt
  4. Dat de machine geaard is

Antwoord: B

Een nulspanningsschakelaar voorkomt dat een machine automatisch start wanneer de spanning na wegvallen terugkeert.

Je gebruikt een dubbel geïsoleerde boormachine buiten terwijl het regent. Wat is juist?
  1. Dubbele isolatie beschermt tegen alles, dus dit is veilig
  2. Dubbele isolatie beschermt niet tegen vocht, dus dit is onveilig
  3. Alleen veilig als je rubberen laarzen draagt
  4. Veilig als je de machine geaard hebt

Antwoord: B

Dubbele isolatie is geen bescherming tegen water en een vochtige omgeving.

Bron: SSVV, VCA eind- en toetstermen 3.1 (m.i.v. 1 september 2026) en toetsmatrijs B-VCA versie 2026.