ClaartjeHome › Kennisbank › Regels, rechten en plichten
📋 Hoofdstuk A · Voorbereiden, bespreken en inspecteren · 8 examenvragenRegels, rechten en plichten
Wat de wet van jou en je werkgever vraagt, wat de Arbeidsinspectie mag, en hoe afspraken over veilig werken eruitzien.
Waar gaat de Arbowet over?
De wet over veiligheid en gezondheid op het werk heet in Nederland de Arbowet (Arbo = arbeidsomstandigheden).
Hij geldt op álle plekken waar wordt gewerkt en voor iedereen: de werkgever, vaste werknemers, uitzendkrachten, stagiairs en vrijwilligers.
De wet regelt drie dingen: veiligheid, gezondheid en welzijn.
Wat mag de Arbeidsinspectie?
De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of bedrijven zich aan de Arbowet houden. Zij mag:
- Controleren en eisen stellen aan hoe de regels worden nageleefd
- Onderzoek doen na een ongeval
- Werknemers om een geldige legitimatie vragen
- Het werk stilleggen als mensen ernstig gevaar lopen
- Een waarschuwing geven of een proces-verbaal opmaken
Jouw plichten als werknemer
- Zorg voor je eigen veiligheid én die van anderen
- Gebruik PBM's, gereedschap en machines op de juiste manier
- Meld incidenten en ernstig gevaar direct aan je leidinggevende
- Volg opleiding, voorlichting en instructies
- Haal beveiligingen nooit weg en verander ze niet
- Werk mee aan een veilig bedrijf en gedraag je netjes: geen geweld, pesten of ongewenst gedrag
Jouw rechten als werknemer
- Recht op informatie en opleiding
- Recht op een veilige en gezonde werkomgeving
- Recht om het werk te onderbreken als er gevaar is voor mensen
- Recht op periodiek gezondheidsonderzoek (een keuring om gezondheidsrisico's te voorkomen)
Bij dreigend, ernstig gevaar: meld het direct, stop het werk en zoek een veilige plek.
Plichten van de werkgever
- Een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) maken en een plan van aanpak
- Overleggen met werknemers over veiligheid
- Goede PBM's geven én controleren dat ze gebruikt worden
- Zorgen voor onthaal, voorlichting, opleiding en instructie
- Toezicht houden op het naleven van instructies
- Ernstige arbeidsongevallen onderzoeken en melden bij de Arbeidsinspectie
- Maatregelen nemen voor hulpverlening en ontruiming
- Deskundigen inschakelen: een preventiemedewerker, of externe hulp als die kennis er niet is
CE-markering
Staat er CE op een machine, gereedschap of PBM? Dan mag je ervan uitgaan dat het product voldoet aan de Europese veiligheidseisen.
De fabrikant of importeur brengt de CE-markering aan, op basis van een technisch dossier en een verklaring van overeenstemming. Alleen CE-gemarkeerde arbeidsmiddelen mogen worden verkocht.
Afspraken over veilig werken
Voordat je begint, worden er afspraken gemaakt over hoe het werk veilig wordt uitgevoerd. Dat heet per branche anders: een werkvergunning (petrochemie), een werkbriefje (schoonmaak) of overleg met de uitvoerder (bouw).
Het doel: de verantwoordelijke op de locatie weet precies wat er wanneer gebeurt, geeft bewust toestemming, en iedereen kent de restrisico's.
In de afspraken staan: welke werkzaamheden, waar, wanneer en hoe lang, welke veiligheidsmaatregelen en PBM's, hoe je de plek veilig achterlaat, wie verantwoordelijk is en wie je belt bij een melding.
Oefen dit onderwerp met Claartje
12 oefenvragen over regels, rechten en plichten, met uitleg bij elk antwoord en herhaling van wat je fout had.
Gratis proefexamenOefenvragen over regels, rechten en plichten
Klik op een vraag om het antwoord en de uitleg te zien.
Op een bouwplaats ziet een inspecteur van de Arbeidsinspectie dat mensen zonder valbeveiliging op 6 meter hoogte werken. Wat mag de inspecteur doen?
- Alleen een brief sturen naar het hoofdkantoor
- Het werk direct stilleggen
- Niets, de inspecteur mag alleen adviseren
- De werknemers ontslaan
Antwoord: B
Bij ernstig gevaar voor mensen mag de Arbeidsinspectie het werk stilleggen. Ontslaan is iets van de werkgever, niet van de inspectie.
Welke bevoegdheden heeft de Nederlandse Arbeidsinspectie? Kies alle juiste antwoorden.
- Onderzoek instellen na een ongeval
- Werknemers vragen naar een geldige legitimatie
- Boetes uitdelen aan klanten van het bedrijf
- Een proces-verbaal opstellen bij een overtreding
Antwoord: A en B en D
De inspectie controleert, onderzoekt ongevallen, mag om legitimatie vragen, kan eisen stellen, waarschuwen, het werk stilleggen en proces-verbaal opmaken. Klanten van het bedrijf vallen daar niet onder.
Voor wie geldt de Arbowet?
- Alleen voor vaste werknemers
- Alleen voor de werkgever
- Voor werkgever én alle werknemers, ook uitzendkrachten, stagiairs en vrijwilligers
- Alleen voor mensen die gevaarlijk werk doen
Antwoord: C
De wet geldt voor iedereen op elke werkplek: werkgever, werknemers, uitzendkrachten, stagiairs en vrijwilligers.
Mohammed ziet dat een collega een beveiliging van een zaagmachine heeft weggehaald omdat het 'sneller werkt'. Wat moet Mohammed doen?
- Niets, het is de keuze van zijn collega
- De beveiliging ook weghalen, zodat ze even snel werken
- De situatie melden aan de leidinggevende en de handeling laten stoppen
- Wachten tot de Arbeidsinspectie langskomt
Antwoord: C
Als werknemer moet je zorgen voor de veiligheid van jezelf én anderen, en onveilige handelingen melden. Beveiligingen verwijderen is verboden.
Tijdens het werk ontdek je dat er ernstig en direct gevaar is voor jou en je collega's. Wat is de juiste actie?
- Doorwerken en het na de pauze bespreken
- Direct melden bij je leidinggevende, het werk stoppen en de veiligheid opzoeken
- Alleen je collega's waarschuwen en zelf doorwerken
- Zelf de installatie repareren, ook zonder kennis
Antwoord: B
Bij dreigend, ernstig of onmiddellijk gevaar: meteen melden, stoppen en naar een veilige plek. Je hebt het recht om het werk te onderbreken bij gevaar voor mensen.
Bron: SSVV, VCA eind- en toetstermen 3.1 (m.i.v. 1 september 2026) en toetsmatrijs B-VCA versie 2026.